Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), emekli maaşlarından yapılacak borç kesintilerine ilişkin uygulama esaslarını belirledi. Yeni düzenlemeyle birlikte, belirli SGK borçlarının tahsili için icra takibi başlatılmasına veya hak sahiplerinden ayrıca onay alınmasına gerek kalmadan maaşlardan otomatik kesinti yapılabilecek.
Düzenleme, SGK’dan gelir ve aylık alan vatandaşların geçmiş dönem prim borçları ile emekli aylığının bağlanmasına esas sigortalılıktan kaynaklanan bazı borçlarını kapsıyor. Söz konusu borçlar, doğrudan emekli maaşlarından tahsil edilecek.
Yasal mevzuata göre kesinti oranı en fazla yüzde 25 olarak uygulanabilecek olsa da, ilk etapta standart kesinti oranının yüzde 10 seviyesinde tutulmasının planlandığı belirtildi.
Kimlerin Emekli Aylığından Kesinti Yapılabilecek?
Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş’ın paylaştığı bilgilere göre, yeni uygulama SGK’dan gelir veya aylık alan belirli grupları kapsıyor. Buna göre; iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri alanlar ile yaşlılık, malullük, vazife malullüğü ve ölüm aylığı alan vatandaşların ödemelerinden, kapsam dahilindeki SGK borçları için kesinti yapılabilecek.
Ayrıca, emekli aylığı bağlandıktan sonra geçmişe dönük Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcu tespit edilen emekliler de otomatik kesinti uygulamasından etkilenecek.
Düzenleme, hak sahiplerini de kapsıyor. Çalışma hayatı sırasında vefat eden sigortalıların eş, çocuk, anne ve babalarına bağlanan ölüm aylıklarından, sigortalının SGK’ya olan geçmiş prim borçlarının tahsil edilmesi mümkün olacak.
Düzenlemeye göre, ölüm aylığı alan hak sahibinin kendi adına SGK borcu bulunması halinde kesinti, doğrudan kendi aylığı üzerinden yapılabilecek. Birden fazla gelir veya aylık alan kişilerde ise her bir ödeme kalemi için ayrı ayrı yüzde 10 oranında kesinti uygulanabilecek.
Öte yandan, SGK borcu bulunan kişinin hak sahibi olmayan yakınlarına ait maaşlardan herhangi bir kesinti yapılması söz konusu olmayacak.
Otomatik kesinti uygulaması kapsamında; sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, yaşlılık aylığı, malullük aylığı, vazife malullüğü aylığı ve ölüm aylığı gibi SGK ödemeleri yer alıyor. Bu gelir ve aylıklardan, yasal düzenleme kapsamında belirlenen borçların tahsili gerçekleştirilebilecek.
Hangi Borçlar İçin Kesinti Yapılacak?
Otomatik kesinti uygulamasında öncelik, Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçlarına verilecek. Bunun ardından eski isteğe bağlı sigortalılık, topluluk ve tarım sigortalılığı borçları ile Ek 5 ve Ek 6 kapsamındaki prim borçları tahsil edilecek.
Ayrıca Bağ-Kur kapsamındaki zorunlu sigortalılık borçları ile Emekli Sandığı’na ilişkin borçlanma ve intibak işlemlerinden doğan borçlar da kesinti kapsamına alınacak.
Birden fazla SGK borcu bulunan kişilerde, zamanaşımına uğramamış en eski borçtan başlanarak tahsilat yapılacak. Nafaka borçları ise diğer SGK alacaklarından önce değerlendirilecek.
SGK’nın geçmişte yaptığı fazla veya yersiz ödemelerden kaynaklanan alacakları bulunması halinde, öncelikle bu tutarlar maaşlardan tahsil edilecek. Birden fazla borç türünün tespit edilmesi durumunda ise kesinti işlemleri aynı anda yürütülebilecek.
Bazı Ödemeler Kesinti Kapsamı Dışında Tutuldu
Yeni düzenlemede bazı gelir ve aylıklar otomatik kesinti uygulamasından muaf tutuldu. Başarılı sporculara bağlanan aylıklar, terör ve terörle mücadele kapsamında yapılan tazminat ödemeleri ile Hazine tarafından karşılanan şeref aylıklarından SGK borçları nedeniyle herhangi bir kesinti yapılamayacak.
Öte yandan, emekli ve hak sahiplerine kesintilere itiraz etme hakkı da tanındı. Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçlarından kaynaklanan kesintiler için başvurular, kişinin son ikamet adresinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yapılabilecek.
Diğer prim borçlarına ilişkin itirazlar ise borç dosyasının bulunduğu SGK birimine iletilecek. Yapılan başvurunun reddedilmesi halinde vatandaşlar, yargı yoluna başvurarak haklarını arayabilecek.
